قاعدهء الزام قاعدهء الزام : از قواعد فقهى . قاعدهء الزام از قواعد مشهور فقهى وعبارت است از الزام طرف مقابل به احكام ومقرراتى كه بدانها معتقد وپايبند است ومترتب ساختن آثار وضعي آنها در چارچوب اعتقاد والتزام وى ؛ هرچند الزام كننده اعتقادي به آنها نداشته باشد . 1 از اين قاعده در كتب قواعد فقهى به تفصيل بحث كرده‌اند . قلمرو قاعده : بدون شك ، قاعدهء الزام در احكام اختلافى ميان شيعه دوازده امامي ومخالفان از گروههاى مسلمان غير شيعه ، جارى مىشود ، به شرط آنكه الزام مخالف به مقتضاى مذهبش زيان مالي يا بار حقوقى بر أو وتوسعه براي شيعه درپى داشته باشد ؛ ليكن در اينكه اين قاعده اختصاص به گروههاى يادشده دارد يا پيروان ساير أديان از قبيل مسيحيت ، يهوديت ومجوسيت را نيز دربرمىگيرد ، مسئله اختلافى است . بسيارى آن را شامل پيروان ساير أديان نيز دانسته‌اند . 2 برخى آن را به مخالفان از ساير مذاهب اسلامى اختصاص داده وشامل ديگر مذاهب باطل از كفّار ندانسته‌اند . 3 اباحه يا حكم واقعي : بعضي اين سؤال را عنوان كرده‌اند كه آيا مفاد ادلهء قاعدهء الزام ، اباحه است يا حكم واقعي ثانوي ؟ به عنوان مثال ، چنانچه فردى سنّى همسرش را بدون شاهد طلاق دهد ، اين طلاق در مذهب أو صحيح است ؛ ليكن در مذهب شيعه باطل مىباشد ؛ اما فرد شيعي مىتواند آثار طلاق صحيح را بر آن مترتب سازد وبا آن زن ازدواج كند . بحث مطرح اين است كه آيا ترتيب آثار طلاق صحيح بر طلاق يادشده به جهت حكم شارع به صحّت واقعي طلاق است ويا اباحه‌اى است از جانب شارع براي

--> ( 1 ) . موسوعة الخوئي 12 / 11 - 12 ( 2 ) . مهذب الاحكام 8 / 394 ( 3 ) . كتاب الصلاة ( شيخ انصارى ) 1 / 310 ( 4 ) . موسوعة الخوئي 13 / 122 ؛ مهذب الاحكام 5 / 428 ( 5 ) . موسوعة الخوئي 12 / 10 - 11 ؛ مهذب الاحكام 5 / 383 ( 6 ) . مستمسك العروة 6 / 77 ( 7 ) . جواهر الكلام 12 / 428 - 429 ( 8 ) . مهذب الاحكام 8 / 394 .